Najaarsvogel­trek

Vogeltrek is een bekend natuurfenomeen. Maar waarom trekken vogels? De grootste drijfveren lijken voedselaanbod, rust en veiligheid te zijn. Vogels profiteren optimaal van een korte periode waarin hun voedsel in grote getale aanwezig is en vertrekken weer wanneer dit afneemt.

De najaarstrek begint voor sommige vogels al in juli en loopt door tot en met begin november. De vogeltrek verloopt dus heel geleidelijk. Dit in tegenstelling tot de voorjaarstrek, waarbij de vogels op tijd terug willen zijn om de beste broedplek te vinden. In het najaar hebben ze geen haast en zorgen ze dat ze genoeg gegeten hebben om de lange reis te beginnen naar Zuid-Europa of, in de meeste gevallen, Afrika. Sommige vogels komen vanuit het hoge noorden in Nederland overwinteren. De bergeend die in de zomer in Waterdunen broedt, trekt in de winter gedeeltelijk weg naar het zuiden. Tegelijkertijd komen exemplaren uit het noorden naar hier, zodat het gehele jaar door bergeenden te zien zijn in Waterdunen. Lepelaars vertrekken allemaal en gaan via de kustlijn langs de Oost-Atlantische kust naar het Iberisch Schiereiland en West-Afrika.

Ingebouwde navigatie

Vogels lijken een ingebouwd navigatiesysteem te hebben. Ze volgen kustlijnen, rivieren, bergruggen en kijken naar de zon en sterren. Ook reageren ze op het aardmagnetisch veld. Deze methoden vullen elkaar aan: als de ene door omstandigheden niet werkt (mist, bewolking), wordt overgeschakeld op een andere. We leren steeds meer over de vogeltrek omdat sommige trekvogels de oversteek naar Afrika maken met sensoren op hun rug. Deze zenders worden steeds kleiner en lichter en daarmee ook geschikt voor kleine vogels.

Aantallen trekvogels

Op de eerste zaterdag van oktober vindt jaarlijks de Euro Birdwatch plaats waarbij duizenden vogelaars in 40 Europese landen miljoenen trekvogels tellen. Omdat veel vogels ’s nachts vliegen wordt maar een klein aantal geteld. Bovendien is het succes van de telling afhankelijk van de weersomstandigheden. Er zijn echter ook speciale radars die trekvogels volgen, bijvoorbeeld om vliegtuigpiloten te waarschuwen voor groepen vogels die een gevaar kunnen vormen. Die radars geven ons een goed idee van het aantal trekvogels. Er zijn wel eens in één nacht 23 miljoen trekvogels gesignaleerd. Een indrukwekkend aantal.

Vliegende lepelaar


Lepelaars trekken via de kustlijn langs de Oost-Atlantische kust naar het Iberisch Schiereiland en West-Afrika. ↑


De bergeend trekt in de winter gedeeltelijk weg naar het zuiden, maar wordt tegelijkertijd aangevuld met exemplaren uit het noorden, zodat het gehele jaar door bergeenden in Waterdunen te zien zijn. ↓

Vliegende bergeend